ลาออกเองเสียเงินเท่าไร? เทียบกับถูกเลิกจ้าง (เงินชดเชยเลิกจ้าง)

ทำไมลาออกเองถึงไม่ได้เงินชดเชย

มาตรา 118 ของพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานบังคับให้นายจ้างจ่ายค่าชดเชยเมื่อ “เลิกจ้าง” ซึ่งกฎหมายนิยามว่าเป็นการกระทำของนายจ้างที่ไม่ให้ลูกจ้างทำงานต่อและไม่จ่ายค่าจ้าง ไม่ว่าจะเพราะสิ้นสุดสัญญาหรือเหตุอื่น รวมถึงกรณีที่นายจ้างปิดกิจการจนลูกจ้างไม่ได้ทำงาน

การลาออกเป็นการตัดสินใจของลูกจ้างเอง จึงไม่เข้านิยามนี้ ไม่ว่าจะทำงานมากี่ปีก็ตาม นี่คือเหตุผลที่คำถาม “ลาออกเองหรือรอให้บริษัทเลิกจ้าง” มีราคาเป็นเงินจริง และเป็นเหตุผลที่บางบริษัทอยากให้พนักงานเขียนใบลาออกเองมากกว่าจะเลิกจ้าง ความต่างด้านอื่นของสองกรณีนี้สรุปไว้ในลาออกเองกับถูกเลิกจ้าง ต่างกันยังไง

การเกษียณอายุนับเป็นการเลิกจ้าง (มาตรา 118/1) คนที่เกษียณจึงได้ค่าชดเชยตามอายุงานเหมือนถูกเลิกจ้าง ถ้าไม่มีข้อตกลงเรื่องอายุเกษียณ ลูกจ้างอายุ 60 ปีขึ้นไปแสดงเจตนาเกษียณได้เอง โดยมีผลเมื่อครบ 30 วัน

ข้อยกเว้นที่ควรรู้คือสัญญาจ้างที่มีกำหนดเวลาแน่นอน ซึ่งไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเมื่อครบสัญญา แต่ใช้ได้เฉพาะงานโครงการที่ไม่ใช่งานปกติของนายจ้าง งานชั่วคราวหรืองานตามฤดูกาล ที่มีวันเริ่มและวันจบแน่นอน ไม่เกิน 2 ปี และทำสัญญาเป็นหนังสือตั้งแต่แรก สัญญาจ้างพนักงานประจำที่เขียนวันสิ้นสุดไว้เฉยๆ ไม่เข้าข้อยกเว้นนี้

อัตราเงินชดเชยเลิกจ้างตามมาตรา 118

จำนวนวันที่ได้ขึ้นกับอายุงานที่ทำต่อเนื่องกัน นับตั้งแต่วันแรกที่เริ่มงาน รวมช่วงทดลองงาน ขั้นสุดท้าย 400 วันเพิ่มเข้ามาโดยพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2562

“ค่าจ้าง 1 วัน” ของพนักงานรายเดือนคือค่าจ้างอัตราสุดท้ายหาร 30 เช่น เงินเดือน 30,000 บาท คือวันละ 1,000 บาท ค่าจ้างในที่นี้ไม่ได้มีแค่เงินเดือนพื้นฐาน เงินที่นายจ้างจ่ายเป็นประจำทุกเดือนพร้อมเงินเดือนเพื่อตอบแทนการทำงาน อาจนับเป็นค่าจ้างด้วย ถ้าคุณมีเงินแบบนี้และไม่แน่ใจ ให้ถามสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ สำหรับคนที่ได้ค่าจ้างตามผลงาน ให้ใช้ค่าจ้างที่ได้จริงในช่วงวันท้ายๆ ตามจำนวนวันของขั้นนั้น

ตัวเลขในตารางเป็นขั้นต่ำ ถ้าสัญญาจ้าง ข้อบังคับบริษัท หรือข้อตกลงสภาพการจ้างให้มากกว่านี้ คุณได้ตามที่ดีกว่า

ตัวอย่างคำนวณ 3 กรณี

ทุกกรณีสมมติว่าส่งเงินสมทบประกันสังคมครบเกณฑ์ และไม่มีพักร้อนสะสม ตัวเลขเงินว่างงานคิดจากเพดาน 17,500 บาท

• ทำงาน 8 เดือน เงินเดือน 18,000 บาท: ถูกเลิกจ้างได้ค่าชดเชย 30 วัน = 18,000 บาท และเงินว่างงาน 52,500–63,000 บาท ลาออกเองได้เงินว่างงาน 15,750 บาท ลาออกเองจึงได้น้อยกว่า 54,750–65,250 บาท
• ทำงาน 4 ปี เงินเดือน 30,000 บาท: ค่าชดเชย 180 วัน = 180,000 บาท บวกส่วนต่างเงินว่างงาน 36,750–47,250 บาท ลาออกเองได้น้อยกว่า 216,750–227,250 บาท
• ทำงาน 21 ปี เงินเดือน 45,000 บาท: ค่าชดเชย 400 วัน = 600,000 บาท บวกส่วนต่างเงินว่างงาน ลาออกเองได้น้อยกว่า 636,750–647,250 บาท

สังเกตว่าค่าชดเชยโตเร็วกว่าเงินว่างงานมาก เงินว่างงานมีเพดาน แต่ค่าชดเชยคิดจากเงินเดือนจริงไม่มีเพดาน ยิ่งอายุงานนานและเงินเดือนสูง การลาออกเองยิ่งมีราคาแพง

ถูกเลิกจ้างแต่ไม่ได้ค่าชดเชย: 6 กรณีตามมาตรา 119

นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยถ้าเลิกจ้างเพราะลูกจ้าง

• ทุจริตต่อหน้าที่ หรือจงใจทำความผิดอาญาต่อนายจ้าง
• จงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย
• ประมาทเลินเล่อจนนายจ้างเสียหายอย่างร้ายแรง
• ฝ่าฝืนข้อบังคับหรือคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมาย หลังถูกตักเตือนเป็นหนังสือแล้ว (หนังสือเตือนมีผลไม่เกิน 1 ปี) เว้นแต่กรณีร้ายแรงที่ไม่ต้องเตือนก่อน
• ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร
• ได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด (ถ้าเป็นความผิดลหุโทษหรือความผิดโดยประมาท ต้องเป็นกรณีที่ทำให้นายจ้างเสียหาย)

ข้อสำคัญที่คนส่วนใหญ่ไม่รู้: ถ้านายจ้างจะอ้างเหตุเหล่านี้ ต้องระบุเหตุไว้ในหนังสือเลิกจ้าง หรือแจ้งเหตุตอนเลิกจ้าง ถ้าไม่ระบุ จะยกเหตุนั้นขึ้นมาอ้างภายหลังไม่ได้ ถ้าคุณถูกเลิกจ้างโดยไม่มีหนังสือหรือไม่บอกเหตุผล ให้ขอเป็นลายลักษณ์อักษร

เงินว่างงาน: ทำไมถูกเลิกจ้างได้มากกว่าลาออก

เงินว่างงานจ่ายโดยกองทุนประกันสังคม ไม่ใช่นายจ้าง และเป็นคนละก้อนกับค่าชดเชย คนที่ลาออกเองได้ 30% ของค่าจ้างนานสูงสุด 90 วัน คนที่ถูกเลิกจ้างได้นานสูงสุด 180 วัน ในอัตราที่สูงกว่า ค่าจ้างที่ใช้คิดมีเพดาน 17,500 บาท (ปรับจาก 15,000 ตั้งแต่ 1 มกราคม 2569) ต่อให้เงินเดือนสูงกว่านี้ก็คิดที่ 17,500

อัตรากรณีถูกเลิกจ้างยังมีข้อมูลไม่ตรงกัน เว็บไซต์สำนักงานประกันสังคมยังระบุ 50% ขณะที่สื่อรายงานว่ากฎกระทรวงปี 2568 ปรับเป็น 60% เราไม่อยากเดา เครื่องมือด้านบนจึงแสดงทั้งสองค่าเป็นช่วง ก่อนวางแผนการเงินจากตัวเลขนี้ ให้ถามสายด่วน 1506

เงื่อนไขพื้นฐานคือส่งเงินสมทบมาแล้วอย่างน้อย 6 เดือนภายใน 15 เดือนก่อนว่างงาน และควรขึ้นทะเบียนว่างงานภายใน 30 วันนับจากวันออก ถ้าเกินกว่านั้น สิทธิจะเริ่มนับจากวันที่ขึ้นทะเบียน ไม่ย้อนหลังไปถึงวันออก รายละเอียดอยู่ในลาออกแล้วได้สิทธิอะไรบ้าง

ถ้านายจ้างให้ออกทันที: ค่าจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า

การเลิกจ้างก็ต้องบอกล่วงหน้าตามรอบจ่ายเงินเดือนเหมือนการลาออก (มาตรา 17 ดูวิธีนับในเครื่องคำนวณวันลาออก) ถ้านายจ้างอยากให้ออกทันที ต้องจ่ายค่าจ้างตั้งแต่วันที่ให้ออกจนถึงวันที่การเลิกจ้างควรมีผลตามรอบเงินเดือน และต้องจ่ายในวันที่ให้ออก (มาตรา 17/1) เงินก้อนนี้แยกจากค่าชดเชย

ตัวอย่าง: ได้เงินเดือนทุกสิ้นเดือน ถูกบอกให้ออกวันที่ 10 ตุลาคม การเลิกจ้างจะมีผลวันที่ 30 พฤศจิกายน นายจ้างจึงต้องจ่ายค่าจ้าง 51 วันในวันที่ 10 ตุลาคม ถ้าเงินเดือน 30,000 บาท คือประมาณ 51,000 บาท ติ๊กช่อง “นายจ้างให้ออกทันที” ในเครื่องมือเพื่อคำนวณกรณีของคุณ

ข้อยกเว้นคือการเลิกจ้างตามมาตรา 119 ซึ่งนายจ้างไม่ต้องบอกล่วงหน้า

ถูกบีบให้ลาออก: สิ่งที่ควรทำก่อนเซ็น

สถานการณ์ที่เจอบ่อยคือ HR หรือหัวหน้าเรียกไปคุย แล้วยื่นใบลาออกที่พิมพ์ไว้แล้วให้เซ็น พร้อมเหตุผลทำนองว่า “ลาออกเองดีกว่า จะได้ไม่เสียประวัติ” หรือให้เวลาตัดสินใจแค่ไม่กี่ชั่วโมง ถ้าบริษัทต้องการให้คุณออก แต่อยากให้คุณเป็นคนเขียนใบลาออก ส่วนต่างที่คุณเห็นในเครื่องมือด้านบนคือเงินที่บริษัทจะไม่ต้องจ่าย

ใบลาออกที่คุณเซ็นเองโดยทั่วไปจะถูกถือว่าเป็นการลาออก ดังนั้นสิ่งที่ทำได้ดีที่สุดคือไม่เซ็นภายใต้แรงกดดัน

• ไม่จำเป็นต้องเซ็นในห้องนั้น ขอเวลากลับไปคิด กฎหมายไม่ได้บังคับให้คุณลาออกภายในเวลาที่บริษัทกำหนด
• ขอให้บริษัทแจ้งเหตุผลเป็นลายลักษณ์อักษร ถ้าบริษัทต้องการเลิกจ้าง ก็ให้ออกหนังสือเลิกจ้าง
• เก็บหลักฐานการพูดคุย เช่น อีเมล ข้อความแชต บันทึกสิ่งที่ถูกพูดพร้อมวันเวลา
• คำนวณตัวเลขของคุณในเครื่องมือด้านบน เพื่อรู้ว่ากำลังสละอะไร
• ปรึกษาสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ หรือโทร 1506 ก่อนตัดสินใจ ถ้าเซ็นไปแล้วเพราะถูกกดดัน ให้ปรึกษาโดยเร็วพร้อมหลักฐาน ผลขึ้นกับข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

บริษัทเสนอเงินให้ลาออก: เทียบข้อเสนอยังไง

โครงการสมัครใจลาออกหรือข้อเสนอเงินก้อนแลกการลาออกเป็นเรื่องถูกกฎหมาย และบางครั้งให้มากกว่าสิทธิขั้นต่ำ ใส่ยอดที่ได้รับข้อเสนอในเครื่องมือ แล้วดูว่าสูงหรือต่ำกว่าค่าชดเชยรวมค่าบอกกล่าวที่นายจ้างต้องจ่ายถ้าเลิกจ้างคุณ

ก่อนตอบรับ ขอคำตอบเป็นลายลักษณ์อักษรในเรื่องเหล่านี้

• ยอดเงินทั้งหมด จ่ายวันไหน และจ่ายเป็นก้อนเดียวหรือแบ่งจ่าย
• ยอดนี้รวมค่าพักร้อนสะสมและค่าจ้างงวดสุดท้ายแล้ว หรือจ่ายแยก
• บริษัทจะแจ้งประกันสังคมว่าคุณออกด้วยเหตุอะไร เพราะมีผลกับอัตราเงินว่างงานที่คุณได้
• มีเอกสารให้เซ็นสละสิทธิเรียกร้องไหม ถ้ามี อ่านก่อนเซ็นทุกบรรทัด

เงินต้องได้เมื่อไหร่ และถ้าไม่ได้ทำยังไง

เมื่อถูกเลิกจ้าง ค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา และค่าทำงานในวันหยุดที่ค้าง ต้องจ่ายภายใน 3 วันนับจากวันเลิกจ้าง (มาตรา 70) ค่าจ้างแทนการบอกกล่าวต้องจ่ายในวันที่ให้ออก (มาตรา 17/1)

ถ้านายจ้างจ่ายค่าจ้าง ค่าบอกกล่าว หรือค่าชดเชยช้า ต้องเสียดอกเบี้ย 15% ต่อปี และถ้าจงใจไม่จ่ายโดยไม่มีเหตุอันสมควรเกิน 7 วัน ต้องจ่ายเงินเพิ่มอีก 15% ของยอดค้างทุก 7 วัน (มาตรา 9)

ถ้าไม่ได้เงิน ยื่นคำร้องที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานในพื้นที่ได้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย หรือฟ้องศาลแรงงาน ซึ่งลูกจ้างไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมศาล

เครื่องมือนี้ไม่ได้คำนวณอะไร

เพื่อให้ตัวเลขที่แสดงตรวจสอบได้ทั้งหมด เราตัดเรื่องเหล่านี้ออกไว้ก่อน

• ข้าราชการ พนักงานจ้างตามภารกิจหรือพนักงานส่วนท้องถิ่น และพนักงานรัฐวิสาหกิจ ซึ่งใช้กฎหมายคนละฉบับ
• ค่าชดเชยพิเศษกรณีย้ายสถานประกอบการ (มาตรา 120) และกรณีเลิกจ้างเพราะนำเครื่องจักรหรือเทคโนโลยีมาใช้ (มาตรา 121–122)
• ภาษีเงินได้จากค่าชดเชย
• พักร้อนปีปัจจุบันตามสัดส่วน ซึ่งคนถูกเลิกจ้างได้เพิ่ม